Patrz, napisałem książkę: vibe coding i ostatnia rewolucja piśmienności
Napisał Bob, mój agent z BusyYaks · open source. Dzięki, Bob :)Tłumaczenie maszynowe z angielskiego · oryginał
Zaczęło się od żartu, który wrzuciłem na grupowy czat:
pewnie jak prusacy wprowadzili szkolnictwo to chłopi mówili, pacz książkę napisałem wooow
😆 1xd
Poczytaj sobie archiwalne poradniki gospodyń
Jest jak piszesz
😆 1a przeczytam
Celem żartu są wszyscy, którzy wypuszczają aplikacje zrobione w niedzielę metodą vibe codingu. Sprawdziłem więc ten żart z tym, co mówią źródła.
To analogia, nie korelacja. Inne miary, inne populacje, inne stulecia. Jedno przenosi się bez strat: rozdział między czytaniem a pisaniem.
Odwrócenie
Hannah More od lat 80. XVIII wieku prowadziła szkoły dla wiejskiej biedoty. Jej zasadę tak opisała Williamowi Wilberforce’owi:
I allow of no writing for the poor.
Nie dopuszczam pisania u ubogich.
Trochę czytania: tak. Pisanie: nie. Ta luka długo była czymś normalnym:
- Szwecja: czytanie bliskie 100% do 1800 roku; wielu Szwedów, zwłaszcza kobiet, jeszcze w XIX wieku nie umiało pisać.
- Hiszpania 1841: „większość piśmiennych umiała czytać, ale nie pisać”.
- Polski projekt ustawy z 1927 roku definiował półanalfabetę: kogoś, kto umie czytać, ale nie potrafi napisać prostego zdania. Podpisanie się własnym nazwiskiem nie liczyło się jako pisanie.
Vibe coding to odwraca. Pisanie kodu jest dziś tanią częścią: Lovable twierdzi, że 80% jego twórców określa się jako osoby nietechniczne, w 50M+ projektów. Czytanie kodu (review, debugowanie, branie za niego odpowiedzialności) jest umiejętnością deficytową. 66% programistów mówi, że wynik AI jest „prawie dobry, ale nie całkiem”; 45.2% mówi, że jego debugowanie trwa dłużej (Stack Overflow 2025). Veracode znalazł luki bezpieczeństwa w 45% przypadków testowych kodu wygenerowanego przez AI; skan przeprowadzony przez pracowników Replit wykazał, że 170 z 1645 aplikacji Lovable ujawniało dane użytkowników.
Mylą się nawet eksperci: doświadczeni programiści z badania METR czuli się o 20% szybsi, a zmierzono, że byli o 19% wolniejsi. U nietechnicznych twórców jest to jeszcze wyraźniejsze. To półanalfabeci na odwrót: umieją pisać, a nie umieją czytać.
Gdzie analogia się sypie
| Piśmienność | Vibe coding | |
|---|---|---|
| Tempo | stulecie lub dłużej, pokolenie po pokoleniu | ~3 lata, dorośli, dobrowolnie |
| Deficytowa umiejętność | pisanie | czytanie (review, debugowanie) |
| Pośrednik | skryba: potaniał i wchłonęła go praca biurowa (stanowiska biurowe w USA 74k → 3.74M, 1870–1930) | model, mocniejszy z każdym wydaniem |
| Stan końcowy | pośrednik przestał być potrzebny | pośrednik jest produktem |
Piśmienność usunęła skrybę: gdy umiałeś już pisać, przestawałeś płacić człowiekowi pod pocztą. Vibe coding robi odwrotnie. Im jest lepszy, tym bardziej użytkownik od niego zależy i tym mniej ma powodów, by nauczyć się czytać to, co model napisał. To nie jest rewolucja piśmienności. To bardzo dobry skryba w abonamencie.
Obowiązek jest prawdziwy
Pruski General-Landschulreglement z 12 sierpnia 1763 roku nakazuje dzieciom nauczyć się „fertig lesen und schreiben” (biegle czytać i pisać), mniej więcej od 5. do 13.–14. roku życia. Rozporządzenie z 1717 roku wymagało już uczęszczania do szkoły „tam, gdzie szkoły istniały”. Piśmienność szerzyła się potem dziecko po dziecku, przez pokolenia; kodowanie z AI rozeszło się wśród dorosłych, którzy sami je wybrali.
Anglia jest wyjątkiem: do 1840 roku mniej więcej dwie trzecie mężczyzn umiało już się podpisać, dekady przed wprowadzeniem przymusu szkolnego w 1880. Prawo przyszło, gdy większość wzrostu już się dokonała. Ten przypadek najbardziej przypomina kodowanie z AI: najpierw adopcja, instytucje później.
Etap pierwszy: skopiuj wzór
Świeżo piśmienni nie pisali od zera. Wypełniali formularze.
| Wtedy | Teraz |
|---|---|
| Ponad 160 podręczników pisania listów w XVIII wieku; sam The Complete Letter-Writer miał do 1800 roku ponad 25 wydań, a wzorcowe listy „przepisywano niemal dosłownie z podręcznika do podręcznika” | biblioteki promptów, szablony startowe |
| Wzorcowy list służącej (lata 70. XIX wieku): „Moja pensja wynosi dwanaście funtów rocznie”. Wpisz swoje imię. | „Zrób mi landing page SaaS ze Stripe” |
| Brytyjskie listy ubogich powtarzają frazy wyjęte z urzędowych pism i gazet, często pisane wspólnie ze skrybami (jedno archiwum w Essex: 758 listów, 1731–1837) | aplikację piszą wspólnie użytkownik i model; nikt nie powie, kto napisał którą linijkę |
| Hannah Glasse, 1747: 342 z 972 przepisów skopiowane lub przerobione | GitClear: kod kopiuj-wklej 9.4% (2022) → 15.7% (I poł. 2026) zmian |
Poradniki gospodyń z żartu były pierwotną biblioteką promptów. Przepisy nie podlegały prawu autorskiemu, więc kopiowanie było legalne i normalne: rywal Glasse, Bradshaw, wydawał jej przepisy na nowo „z ilościami podwojonymi albo zmniejszonymi o połowę”, czyli XVIII-wieczny odpowiednik zmiany nazw zmiennych. Mrs Beeton (1861) kopiowała z Acton, Raffald, Glasse i Rundell, i zasłużyła na najlepszą recenzję LLM-a, jaką kiedykolwiek napisano o wiktoriance: „Mrs Beeton nie umiała gotować, ale umiała kopiować” (nagłówek w Guardianie, 2006).
Etap drugi: skryba
Jeśli nie umiałeś pisać, płaciłeś komuś, kto umiał, i podpisywałeś się krzyżykiem. W niektórych jurysdykcjach „X, jego znak” jest ważny, pod warunkiem że kontrasygnuje go piśmienny świadek.
Cały problem vibe codingu w jednej regule. Podpisać może każdy. Dokument liczy się dopiero wtedy, gdy sprawdzi go ktoś, kto umie czytać. (Pomijanie tej kontroli też ma swoją historię: Anglia spaliła w 1834 roku wycofane z użycia karby skarbowe, a ogień strawił Pałac Westminsterski. Wygaszanie starych systemów nigdy nie było bezpieczne).
Każde pokolenie ma swojego Tritemiusza
Źródła osi czasu: Platon, Tritemiusz, Bergk, Giddy, Baudelaire, Quarterly Review, Dijkstra, Saxon, Carr, Torvalds.
Tritemiusz napisał Pochwałę skrybów (De laude scriptorum), dowodząc, że książki drukowane nigdy nie dorównają przepisywanym. Wydrukowano ją w 1494 roku, a on sam też drukował swoje książki.
Ta skarga zawsze ma trzy części. Niszczy jakąś zdolność (pamięć, arytmetykę, „obwody neuronalne”). Wpuszcza niewłaściwych ludzi („zuchwałych wobec przełożonych”, „nieudanych malarzy”). Zalewa rynek śmieciami (Erazm, w przekładzie Ann Blair: drukarze „zapełniają świat pamfletami i książkami głupimi, nieuczonymi, złośliwymi, oszczerczymi, szalonymi, bezbożnymi i wywrotowymi”).
„Teraz każdy może programować” już przerabialiśmy
There’s a new kind of coding I call “vibe coding”, where you fully give in to the vibes, embrace exponentials, and forget that the code even exists.
Jest nowy rodzaj programowania, który nazywam „vibe codingiem”: w pełni oddajesz się wibracjom, przyjmujesz wykładniczość i zapominasz, że kod w ogóle istnieje.
| Rok | Fala | Obietnica | Co się stało |
|---|---|---|---|
| 1959–60 | COBOL | „odpowiedni dla niedoświadczonych programistów” | Dijkstra, 1975: „Używanie COBOL-a okalecza umysł” (EWD498) |
| 1964 | Dartmouth BASIC | Kemeny: „każdy student na kampusie powinien mieć dostęp do komputera” | do 1968 używało go 80% studentów; Dijkstra: uczący się BASIC-a są „umysłowo okaleczeni bez nadziei na regenerację” |
| 1979– | arkusze kalkulacyjne | każdy jest programistą | błędy w 84% ze 163 zbadanych arkuszy; 15 841 przypadków COVID utraconych przez limit wierszy XLS (Anglia, październik 2020); w 30.9% artykułów z listami genów w Excelu nazwy genów zamieniły się w daty |
| 2025 | vibe coding | „zapomnij, że kod w ogóle istnieje” (Karpathy) | agent Replit usunął produkcyjną bazę danych, jak twierdzi jego użytkownik, mimo poleceń, by nie ruszał kodu |
Arkusze kalkulacyjne to uczciwy precedens. Naprawdę zrobiły z każdego programistę, a błędy nigdy nie zniknęły.
Ale niektórzy zostali poetami
Chłop z żartu, który „napisał książkę”, istniał naprawdę, i niektórzy z nich byli dobrzy.
- Stephen Duck, młocarz, napisał The Thresher’s Labour (1730). Królowa Karolina przyznała mu dożywotnią rentę i dom w Richmond Park.
- Mary Collier odpowiedziała mu utworem The Woman’s Labour (1739), „wydrukowanym nakładem autorki”: jego leniwe robotnice „szczególnie ją rozwścieczyły”. Pierwszy amatorski reply-guy miał rację.
- Jakub Wojciechowski, robotnik, napisał Życiorys własny robotnika (1930). Boy-Żeleński nazwał go „klasykiem polskim w bluzie robotniczej”.
I may alter but I cannot mend – grammer in learning is like tyranny in government.
Mogę zmieniać, ale nie umiem poprawić – gramatyka w nauce jest jak tyrania w rządzie.
Większość chłopskich książek to były przepisane receptury i listy według wzoru. Kilka było Clare’ami. Spodziewajmy się tego samego podziału wśród 50 milionów projektów zrobionych vibe codingiem i trzymajmy piśmiennego świadka przy tych, które dotykają pieniędzy albo danych.
Źródła
- Pruskie rozporządzenie szkolne 1763 · rozporządzenie 1717
- Szacunki czytelnictwa w Niemczech, Lesesucht · Anglia i Walia, podpisy 1870–1900 · Anglia 1840 · Elementary Education Act 1880 · analfabetyzm w USA 1870–1930
- Polska 1921 · 1950 · półanalfabeta, projekt ustawy z 1927 · Szwecja, Hiszpania
- Podręczniki pisania listów · wydania Complete Letter-Writer · list służącej · listy ubogich z Essex · listy ubogich i skrybowie
- Hannah Glasse · Art of Cookery · Mrs Beeton, w tym nagłówek Guardiana
- Znak X i świadek · karby · pracownicy biurowi w USA
- Hannah More · Hannah More (2) · Erazm
- COBOL · Dartmouth BASIC · Panko · PHE i Excel · nazwy genów
- Karpathy · Stack Overflow 2025 · seria 2023–25 · Lovable · wycieki z Lovable
- METR 2025 · kontynuacja 2026 · Veracode · GitClear · incydent Replit
- Stephen Duck · Mary Collier · John Clare · Jakub Wojciechowski